Çocuklarda kabızlık yalnızca birkaç gün tuvalete çıkamamak anlamına gelmez. Dışkının sert ve ağrılı olması, çocuğun kakasını bilinçli olarak tutması, çok büyük dışkılama, karın ağrısı veya iç çamaşırına dışkı kaçırma da kabızlığın belirtileri arasında olabilir. Özellikle tuvalet eğitimi döneminde başlayan dışkı tutma davranışı zamanla uzun süren bir kabızlık döngüsüne dönüşebilir.
Çocuklarda kabızlık oldukça sık görülür ve vakaların büyük bölümünde bağırsakta yapısal bir hastalık bulunmaz. Bu durum fonksiyonel kabızlık olarak adlandırılır. Bir kez sert ve ağrılı dışkı yapan çocuk, yeniden canının yanacağından korkarak tuvaletini tutabilir. Dışkı bağırsakta daha uzun süre kaldıkça suyu emilir, daha sert ve büyük hale gelir. Sonraki dışkılama daha da ağrılı olur ve çocuk kakasını tekrar tutar.
Bu döngü erken fark edildiğinde beslenmenin düzenlenmesi, yeterli sıvı alınması, uygun tuvalet alışkanlıklarının oluşturulması ve gerektiğinde doktor tarafından planlanan tedaviyle kontrol altına alınabilir. Ancak kabızlığa kusma, kilo kaybı, belirgin karın şişliği, büyüme geriliği veya başka uyarıcı belirtiler eşlik ediyorsa altta yatan farklı nedenler açısından değerlendirme gerekir.
Kabızlık değerlendirilirken yalnızca çocuğun haftada kaç kez tuvalete çıktığına bakılmaz. Dışkının kıvamı, dışkılama sırasında ağrı olup olmadığı, çocuğun kakasını tutup tutmadığı, dışkının büyüklüğü ve dışkı kaçırma bulunup bulunmadığı da önemlidir.
Bazı çocuklar her gün dışkılarken bazı sağlıklı çocuklar daha seyrek dışkılayabilir. Dolayısıyla bir çocuğun her gün kaka yapmaması tek başına kabızlık tanısı koydurmaz.
Kabızlık açısından daha önemli olan durum, dışkılamanın çocuk için güç, ağrılı veya korkulan bir hale gelmesidir.
Bebeklerin dışkılama sıklığı beslenme şekline ve yaşına göre oldukça değişebilir. Özellikle anne sütüyle beslenen bazı bebekler gün içinde birkaç kez dışkılayabilirken bazıları birkaç günde bir yumuşak dışkı yapabilir.
Ek gıdaya geçişle birlikte dışkının kıvamı ve sıklığı değişebilir. Daha büyük çocuklarda ise bağırsak düzeni giderek yetişkinlere benzer hale gelir.
Bu nedenle normal dışkılama yalnızca sayı üzerinden değerlendirilmemelidir. Çocuk birkaç günde bir dışkılıyor ancak dışkısı yumuşak, ağrısız ve rahat çıkıyorsa bu durum her zaman kabızlık değildir. Buna karşılık her gün tuvalete çıkan bir çocuk çok sert ve ağrılı dışkı yapıyorsa kabızlık bulunabilir.
Fonksiyonel kabızlığın değerlendirilmesinde dışkılama sıklığının azalması, sert veya ağrılı dışkı, dışkıyı belirgin biçimde tutma, çok büyük dışkılama ve bağırsakta dışkı birikimi gibi özelliklere bakılır.
Tuvalet eğitimini tamamlamış çocuklarda haftada bir veya daha fazla dışkı kaçırma da kabızlığın belirtilerinden biri olabilir.
Bu nedenle kabızlığı yalnızca üç gündür kaka yapmadı şeklinde tanımlamak doğru değildir. Çocuğun bağırsak alışkanlığının tamamı değerlendirilmelidir.
Çocuklarda kabızlık nedenleri arasında en sık fonksiyonel kabızlık bulunur. Yani bağırsakta doğuştan gelen veya yapısal bir hastalık olmadan dışkılama düzeni bozulur.
Kabızlık bazen ek gıdaya geçiş, tuvalet eğitimi, kreşe veya okula başlama gibi dönemlerde belirginleşir. Sert bir dışkılama sonrasında gelişen ağrı da çocuğun tuvaletten kaçınmasına yol açabilir.
Beslenme bağırsak düzenini etkileyebilir. Liften fakir bir beslenme düzeni, sebze ve meyvenin az tüketilmesi ve bazı çocuklarda yetersiz sıvı alımı dışkının daha sert hale gelmesine katkıda bulunabilir.
Ancak çocuklarda kronik kabızlığı yalnızca az su içmeye bağlamak doğru değildir. Dışkı tutma alışkanlığı ve bağırsakta uzun süre dışkı birikmesi çoğu çocukta daha önemli bir döngü oluşturur.
Bu nedenle tedavi yalnızca çocuğa daha çok su içirmek veya daha fazla meyve yedirmekten ibaret değildir.
Tuvalet eğitimi çocuklarda kabızlığın sık başladığı dönemlerden biridir. Çocuğu hazır olmadığı halde tuvalete zorlamak, dışkılama sırasında yaşanan ağrı veya tuvaletle ilgili korku dışkı tutma davranışını başlatabilir.
Kakasını tutan çocuk bazen bacaklarını çaprazlar, parmak ucunda durur, çömelir veya bir köşeye saklanır. Aile bu hareketleri çocuğun kaka yapmaya çalışması olarak düşünebilir. Oysa çocuk çoğu zaman dışkının çıkmasını engellemeye çalışmaktadır.
Dışkı bağırsakta bekledikçe sertleşir ve büyür. Büyük ve sert dışkı yeniden ağrıya yol açtığında tutma davranışı daha da güçlenir.
Bazı çocuklar okul tuvaletlerinin temiz olmadığını düşünür, mahremiyet sağlayamaz veya arkadaşlarının yanında tuvalete gitmekten çekinir. Bu nedenle bütün gün dışkısını tutabilir.
Tuvalet ihtiyacının sürekli ertelenmesi zamanla çocuğun dışkılama sinyallerini daha az fark etmesine ve kabızlığın devam etmesine katkıda bulunabilir.
Okul çağındaki çocuklarda kabızlık değerlendirilirken ev dışındaki tuvalet alışkanlıklarının da sorulması bu nedenle önemlidir.
Çocukluk çağı kabızlığının büyük bölümü fonksiyoneldir. Ancak daha küçük bir grupta kabızlığın altında başka bir hastalık bulunabilir.
Hirschsprung hastalığı, tiroid bezinin yetersiz çalışması, bazı metabolik hastalıklar, omurilik veya sinir sistemi sorunları ve bağırsak yapısını etkileyen bazı hastalıklar kabızlığa neden olabilir.
Özellikle yaşamın ilk günlerinden itibaren başlayan kabızlık, doğumdan sonra ilk dışkının geç çıkması, belirgin karın şişliği, tekrarlayan kusma, büyüme geriliği veya nörolojik bulgular varsa organik nedenler açısından daha ayrıntılı değerlendirme yapılır.
Çocuklarda kabızlık belirtileri yalnızca seyrek dışkılama ile sınırlı değildir. Dışkının sertliği, dışkılama sırasında ağrı ve çocuğun kaka yapmaktan kaçınması da önemli belirtilerdir.
Kabızlıkta şu bulgular görülebilir:
Bu belirtilerin birkaçının birlikte görülmesi, özellikle de uzun süredir devam etmesi durumunda kabızlığın değerlendirilmesi gerekir.
Bebeklerde kabızlık değerlendirilirken yalnızca ıkınmaya bakmak yanıltıcı olabilir. Küçük bebekler dışkılama sırasında yüzlerini kızartabilir, bacaklarını karnına çekebilir, uzun süre ıkınabilir ve ağlayabilir.
Eğer sonunda çıkan dışkı yumuşaksa bu tablo her zaman kabızlık değildir. Özellikle küçük bebeklerde karın kaslarını kasmak ile makat çevresindeki kasları gevşetmek arasındaki koordinasyon henüz gelişmemiş olabilir.
Buna karşılık dışkının sert ve kuru olması, küçük sert parçalar halinde çıkması, dışkılama sırasında belirgin ağrı, makat çevresinde çatlak veya uzun süre dışkı yapamama kabızlığı daha fazla düşündürür.
Ailelerin en sık aradığı sorulardan biri çocuk kabızlığına ne iyi gelir sorusudur. Hafif ve yeni başlayan kabızlıkta günlük beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi yardımcı olabilir.
Ancak uzun süredir devam eden, dışkı birikiminin oluştuğu veya dışkı kaçırmanın başladığı kabızlıkta yalnızca evde yapılan beslenme değişiklikleri yeterli olmayabilir.
Yaşına uygun miktarda sebze, meyve, tam tahıllı ürünler ve diğer lif kaynaklarının tüketilmesi normal bağırsak düzenini destekler.
Çocuğun gün boyunca yeterli sıvı alması da önemlidir. Ancak çocuğu ihtiyacının çok üzerinde su içmeye zorlamak tek başına kronik kabızlığı çözmez.
Beslenme düzeni mümkün olduğunca sürdürülebilir olmalıdır. Çocuğun yalnızca birkaç belirli gıdayı çok fazla tüketmesini sağlamak yerine dengeli bir beslenme alışkanlığı oluşturulması daha uygundur.
Bağırsak hareketleri özellikle yemeklerden sonra doğal olarak artar. Bu nedenle çocuğun kahvaltı veya akşam yemeğinden sonra birkaç dakika tuvalete oturması yararlı olabilir.
Ayakların havada kalması dışkılamayı zorlaştırabilir. Çocuk klozet kullanıyorsa ayaklarının altına uygun bir yükselti konularak dizlerinin hafif yukarıda kalması sağlanabilir.
Amaç çocuğu zorla tuvalette uzun süre tutmak değildir. Düzenli, sakin ve ceza içermeyen bir rutin oluşturmak daha önemlidir.
Tuvalet eğitimi sırasında dışkılama bir güç savaşına dönüştürülmemelidir.
Bebek kabız olduğunda ilk yapılması gereken, yalnızca kaç gündür kaka yapmadığına değil dışkının sertliğine, dışkılama sırasında zorlanma olup olmadığına ve bebeğin genel durumuna bakmaktır. Bir bebek birkaç gün dışkılamasa bile sonunda yumuşak kaka yapıyorsa, iyi besleniyor ve rahat görünüyorsa bu durum her zaman kabızlık anlamına gelmez.
Gerçek kabızlıkta dışkı genellikle sert ve kuru olur. Bebek kaka yaparken belirgin şekilde zorlanabilir, ağlayabilir, dışkı küçük sert parçalar halinde gelebilir veya makat çevresinde çatlak gelişebilir. Bu belirtiler varsa beslenme düzeni yaşına göre gözden geçirilmelidir.
Sadece anne sütü alan küçük bebeklerde su, meyve suyu veya ek gıda kendi kendine başlanmamalıdır. Ek gıdaya geçmiş bebeklerde ise yaşına uygun sebze ve meyvelerin artırılması, yeterli sıvı verilmesi ve pirinç ağırlıklı, liften fakir beslenmenin azaltılması bağırsak düzenini destekleyebilir.
Bebeğin karnına nazikçe masaj yapmak ve bacaklarını bisiklet çevirir gibi hareket ettirmek bazı bebeklerde gazın ve bağırsak hareketlerinin rahatlamasına yardımcı olabilir. Ancak bu yöntemler sert dışkının altında yatan nedeni tedavi etmez.
Fitil, lavman veya dışkı yumuşatıcı ilaçlar özellikle küçük bebeklerde doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Doğumdan itibaren devam eden kabızlık, belirgin karın şişliği, tekrarlayan kusma, dışkıda kan, beslenme güçlüğü veya kilo alımında yetersizlik varsa çocuk doktoru değerlendirmesi gerekir.
Çocuk kabızlığı tedavisi, kabızlığın ne kadar süredir devam ettiğine, dışkının sertliğine, çocuğun tuvalet davranışlarına ve bağırsakta dışkı birikimi olup olmadığına göre planlanır. Tedavinin amacı yalnızca çocuğun bir kez dışkılamasını sağlamak değildir. Asıl hedef, bağırsakta birikmiş sert dışkıyı gidermek, dışkının yeniden sertleşmesini önlemek ve çocuğun ağrısız, düzenli bir tuvalet alışkanlığı kazanmasını sağlamaktır.
Uzun süren kabızlıkta bağırsakta büyük ve sert bir dışkı kitlesi birikmiş olabilir. Böyle bir durumda ilk aşamada bu birikimin boşaltılması gerekebilir. Kullanılacak yöntem ve tedavi şekli çocuğun yaşına, kilosuna ve kabızlığın şiddetine göre doktor tarafından belirlenir. Bağırsak boşaltıldıktan sonra tedavinin hemen kesilmesi doğru değildir. Çünkü dışkı yeniden sertleşirse çocuk tekrar ağrı yaşayabilir ve kakasını tutmaya başlayabilir.
İkinci aşamada dışkının yumuşak kalmasını sağlamak ve düzenli dışkılama alışkanlığı oluşturmak amaçlanır. Bu süreçte yaşa uygun lifli beslenme, yeterli sıvı tüketimi ve düzenli tuvalet rutini önemlidir. Özellikle yemeklerden sonra çocuğun birkaç dakika tuvalete oturması, bağırsakların doğal hareketlerinden yararlanmayı kolaylaştırabilir. Klozet kullanan çocuklarda ayakların bir yükselti üzerinde desteklenmesi de dışkılamayı kolaylaştırabilir.
Çocuğun dışkı yaparken ağrı yaşamaması tedavinin en önemli noktalarından biridir. Ağrısız dışkılama devam ettikçe çocuk tuvaletten korkmamaya ve dışkısını tutmamaya başlar. Böylece kabızlığı sürdüren ağrı–tutma–sert dışkı döngüsü zamanla kırılabilir.
Çocuklarda kronik kabızlık birkaç günlük bir tedaviyle tamamen düzelmeyebilir. Bağırsak uzun süre dışkıyla dolu kaldığında genişleyebilir ve çocuğun dışkılama ihtiyacını fark etmesi zorlaşabilir. Bu nedenle bazı çocuklarda bağırsak düzeninin normale dönmesi haftalar veya aylar sürebilir.
Ailelerin en sık yaptığı hatalardan biri, çocuk birkaç kez rahat dışkıladıktan sonra tedaviyi kendi kendine bırakmaktır. Tedavi erken kesildiğinde dışkı yeniden sertleşebilir ve kabızlık tekrarlayabilir. Bu nedenle kullanılan tedavilerin dozu ve ne zaman azaltılacağı doktorun önerisine göre planlanmalıdır.
Tedavi sürecinde yalnızca dışkılama sıklığı değil; dışkının yumuşaklığı, dışkılama sırasında ağrı olup olmaması, çocuğun kakasını tutup tutmadığı ve dışkı kaçırmanın azalıp azalmadığı da takip edilir. Amaç çocuğun korkmadan, ağrısız ve düzenli şekilde tuvalete çıkabildiği bir bağırsak düzeni oluşturmaktır.
Bazı çocuklarda beslenme ve tuvalet düzenlemelerine ek olarak dışkıyı yumuşatan veya bağırsakta birikmiş dışkının boşaltılmasına yardımcı olan tedaviler gerekebilir.
Hangi tedavinin kullanılacağı çocuğun yaşı, kilosu, kabızlığın şiddeti ve dışkı birikiminin derecesine göre değişir. Bu nedenle başka bir çocukta kullanılan ilacı veya dozu uygulamak doğru değildir.
Lavman veya fitiller de her kabız çocuk için ilk seçenek değildir. Yanlış veya gereksiz kullanım çocuğun tuvalet korkusunu artırabilir ve bazı durumlarda tahrişe neden olabilir.
Özellikle bebeklerde doktor önerisi olmadan ilaç, lavman, fitil veya benzeri uygulamaların kullanılması uygun değildir.
Çocuklarda kabızlık birkaç gün süren geçici bir durum olabileceği gibi, bazen daha ayrıntılı değerlendirme gerektiren bir sorunun belirtisi de olabilir. Özellikle kabızlık uzun sürüyorsa, sık tekrarlıyorsa veya evde yapılan beslenme ve tuvalet düzenlemelerine rağmen düzelmiyorsa doktor değerlendirmesi gerekir. Aşağıdaki durumlarda daha erken değerlendirme önemlidir:
Bu belirtilerin bulunması her zaman ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Ancak özellikle uzun süren, tekrarlayan veya çocuğun büyümesini ve günlük yaşamını etkileyen kabızlıkta sorunun yalnızca beslenmeye bağlanmaması önemlidir.
Dışkılama sıklığı çocuklar arasında değişebilir. Çocuğun dışkısı yumuşaksa, ağrısız yapıyorsa ve belirgin dışkı tutma davranışı yoksa her gün dışkılamaması tek başına kabızlık anlamına gelmez. Her zaman değil. Özellikle küçük bebeklerde yumuşak dışkı öncesinde uzun süre ıkınma ve ağlama görülebilir. Dışkının sertliği, bebeğin beslenmesi ve eşlik eden belirtiler birlikte değerlendirilmelidir. Uzun süren kabızlıkta bağırsakta biriken sert dışkının çevresinden daha yumuşak dışkı sızabilir. Çocuğun iç çamaşırını kirletmesi isteyerek yaptığı bir davranış olmayabilir. Yeni başlayan hafif kabızlık kısa sürede düzelebilir. Ancak kronik kabızlıkta dışkı tutma alışkanlığının kırılması ve bağırsak düzeninin normale dönmesi daha uzun sürebilir. Tedavinin süresi çocuğa göre değişir. Evet. Bağırsakta biriken dışkı mesanenin çalışmasını etkileyebilir. Bazı çocuklarda sık idrara çıkma, ani sıkışma, gündüz idrar kaçırma veya gece işemesi kabızlıkla birlikte görülebilir. Kabızlığın tedavi edilmesi bu yakınmaların azalmasına yardımcı olabilir. Çocuğun ilk değerlendirmesi için çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Uzun süren, tedaviye yanıt vermeyen, doğuştan gelen bir bağırsak problemi düşündüren veya cerrahi bir neden şüphesi bulunan durumlarda çocuk gastroenterolojisi ya da çocuk cerrahisi değerlendirmesi gerekebilir. Çocuk Her Gün Kaka Yapmıyorsa Kabız mıdır?
Bebek Kaka Yaparken Çok Ikınıyorsa Kabız mıdır?
Çocuklarda Dışkı Kaçırma Kabızlıktan Olabilir mi?
Çocuk Kabızlığı Ne Kadar Sürede Geçer?
Çocuklarda Kabızlık İdrar Kaçırmaya Neden Olabilir mi?
Çocuk Kabızlığı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Sünnet • Kasık Fıtığı • İnmemiş Testis • Hidrosel • Laparoskopik Kasık Fıtığı • Hipospadias
İnmemiş testis ameliyatı sonrası dönem, tedavinin başarısı açısından en az ameliyatın kendisi kadar önemlidir....
Gömülü penis, penisin gerçek boyutu normal olmasına rağmen çevre dokuların etkisiyle dışarıdan daha küçük görünmesi durumudur. Bu görünüm ço...
Çocuklarda inmemiş testis, tıbbi adıyla kriptorşitizm, erkek bebeklerde ve çocuklarda görülen doğumsal bir durumdur. Normalde testisler anne...