Çocuklarda yumuşak doku tümörleri, deri, deri altı yağ dokusu, kas, bağ dokusu ve damarlardan gelişen kitlelerdir ve çocuklarda fark edilen deri altı şişliklerin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Ailelerin en sık sorduğu soru “Bu şişlik tehlikeli mi?” sorusudur; çoğu zaman cevap hayırdır, ancak kesin karar muayene ve gerekirse görüntüleme ile verilir.
Banyo yaptırırken, giydirirken ya da çocuğu kucaklarken elinize gelen küçük bir yumru doğal olarak endişe yaratır. Deri altında şişlik çocuk yaşlarında oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Bu şişliklerin bir kısmı kist, bir kısmı yağ dokusundan oluşan iyi huylu bir tümör, bir kısmı damar yapısı kaynaklı bir oluşum, bir kısmı da enfeksiyona tepki olarak büyümüş lenf bezidir.
Her kitlenin yaklaşımı farklıdır. Bazıları yalnızca takip edilir, bazıları kendiliğinden küçülür, bazılarının ise cerrahi olarak çıkarılması gerekir. Önemli olan, kitlenin türünü doğru belirlemek ve uyarı işareti taşıyan nadir durumları gözden kaçırmamaktır.
Yumuşak doku tümörü, kemik ve iç organlar dışında kalan yağ, kas, bağ dokusu, damar ve sinir gibi destek dokulardan köken alan kitlelere verilen genel addır. Deri altı kitle ise derinin hemen altında elle hissedilen her türlü şişliği tanımlar; kist, iyi huylu tümör, damarsal oluşum veya lenf bezi olabilir.
Bu iki kavram çoğu zaman iç içe kullanılır. Ailelerin “deri altı tümörü” diye tarif ettiği şişliklerin önemli bir kısmı aslında gerçek bir tümör değil, içi sıvı ya da keratin (deriden dökülen protein yapısındaki madde) dolu bir kesedir. Bu nedenle “tümör” kelimesi tek başına kötü huylu anlamına gelmez; tıpta çoğu zaman yalnızca “kitle, doku artışı” anlamında kullanılır.
Evet. Çocuklarda görülen iyi huylu deri altı tümörleri ve kistler, bu yaş grubundaki yüzeyel kitlelerin büyük çoğunluğunu oluşturur. Yumuşak doku sarkomları (bağ dokusundan gelişen kötü huylu tümörler) nadirdir. Yine de bazı özellikler daha dikkatli değerlendirme gerektirdiğinden, fark edilen her kalıcı şişliğin bir kez uzman tarafından görülmesi uygundur.
Çocuklarda en sık görülen iyi huylu deri altı kitleleri epidermoid ve dermoid kistler, pilomatrikoma, hemanjiyom ve damarsal malformasyonlar, lenfatik malformasyon, lipoblastom ve lipomdur. Reaktif lenf bezleri de sık rastlanan bir şişlik nedenidir. Her birinin tipik yerleşimi, görünümü ve tedavi yaklaşımı birbirinden farklıdır.
Lipom, olgun yağ hücrelerinden oluşan, ince bir kapsülle çevrili iyi huylu bir tümördür ve halk arasında yağ bezesi olarak bilinir. Lipom çocuk yaş grubunda erişkinlere göre daha seyrek görülür. Çocuklarda yağ bezesi genellikle gövde, sırt, omuz ve kollarda yerleşir.
Küçük ve şikâyet yapmayan lipomlar takip edilebilir. Büyüyen, rahatsızlık veren veya tanısı kesinleştirilmek istenen kitlelerde cerrahi çıkarım planlanır.
Lipoblastom, özellikle küçük çocuklarda, çoğunlukla ilk birkaç yaşta görülen, olgunlaşmamış yağ hücrelerinden oluşan iyi huylu bir tümördür. Kol, bacak ve gövdede yerleşebilir. Lipoma göre daha hızlı büyüyebilir ve bazen kasların arasına doğru uzanabilir.
Hızlı büyüme özelliği nedeniyle ailede kaygı yaratabilir; ancak kötü huylu değildir ve başka organlara yayılmaz. Tedavisi cerrahidir. Kitlenin tamamen çıkarılması önemlidir, çünkü geride kalan doku tekrar büyüyebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası bir süre kontrol muayeneleri önerilir.
Epidermoid kist, derinin üst tabakasından kaynaklanan, içi keratin dolu bir kesedir. Yüz, boyun, sırt ve gövdede sık görülür. Üzerinde bazen küçük bir siyah nokta (kistin ağzı) bulunur. Halk arasında zaman zaman “yağ bezesi” ile karıştırılan bir deri altı kist türüdür.
İçeriği beyaz-sarı, kötü kokulu ve peynirimsi kıvamdadır. Kist sıkıldığında içerik çevre dokuya yayılabilir, bu da kızarıklık, ağrı ve iltihaplanmaya yol açar. Bu nedenle evde sıkılmamalı ve iğne ile boşaltılmaya çalışılmamalıdır. İltihaplanan kistte önce enfeksiyon tedavi edilir, kist sakinleştikten sonra keseyle birlikte cerrahi olarak çıkarılır.
Dermoid kist, anne karnındaki gelişim sırasında deri dokusunun derin katmanlarda hapsolmasıyla oluşan doğumsal bir kisttir. En tipik yeri kaşın dış ucudur; burada sert, ağrısız, kemiğe yakın oturan bir şişlik olarak fark edilir. İçinde keratin, yağ ve bazen kıl bulunabilir.
Kaş dış ucundaki dermoid kistler genellikle basit bir cerrahi ile çıkarılır. Ancak burun sırtı, alın ortası, ense veya sırt orta hattı gibi orta hatta yerleşen dermoid kistlerin kafa içi ya da omurga kanalı ile bağlantısı olabilir. Bu nedenle orta hat kitlelerinde ameliyattan önce ultrason, gerekirse MR ile değerlendirme yapılır.
Pilomatrikoma, kıl kökü hücrelerinden gelişen, çocuk ve gençlerde sık görülen iyi huylu bir deri tümörüdür. Yüz, boyun, baş derisi ve kollarda yerleşir. İçinde kireçlenme olduğu için çok sert, adeta taş gibi hissedilir.
Pilomatrikoma kendiliğinden geçmez. Zamanla büyüyebilir ya da iltihaplanabilir, bu nedenle tedavisi cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Hemanjiyom, bebeklik döneminde ortaya çıkan, ilk aylarda büyüyüp sonra yıllar içinde yavaş yavaş küçülen iyi huylu bir damar tümörüdür. Yüzeyel olanlar çilek kırmızısı, derin olanlar mavimsi bir şişlik şeklinde görülür. Damarsal malformasyonlar ise doğuştan gelen, kendiliğinden küçülmeyen damar yapısı bozukluklarıdır. Lenfatik malformasyon (lenf damarlarından gelişen, içi sıvı dolu yumuşak kitle) özellikle boyun ve koltuk altında görülür.
Bu kitlelerde yaklaşım diğerlerinden farklıdır ve her şişlik ameliyat edilmez. Birçok hemanjiyom yalnızca takip edilir; gerektiğinde ilaç tedavisi uygulanır. Damarsal ve lenfatik malformasyonlarda skleroterapi (damar içine ilaç verilerek kitlenin küçültülmesi), lazer veya seçilmiş durumlarda cerrahi planlanır.
Boyun, kulak arkası, koltuk altı ve kasıkta fark edilen küçük, yumuşak, hareketli şişlikler çoğu zaman üst solunum yolu enfeksiyonu gibi durumlara tepki olarak büyümüş lenf bezleridir. Genellikle birkaç hafta içinde küçülür. Büyümeye devam eden, sert, yapışık veya ateş, gece terlemesi, kilo kaybı gibi bulgularla birlikte olan lenf bezleri ise ayrıca değerlendirilir.
| Kitle türü | Tipik özellik | Genel yaklaşım |
|---|---|---|
| Lipom (yağ bezesi) | Yumuşak, hareketli, ağrısız; gövde ve kollarda | Takip veya cerrahi çıkarım |
| Lipoblastom | Küçük çocuklarda, hızlı büyüyebilen yağ dokusu kitlesi | Tam cerrahi çıkarım, kontrol |
| Epidermoid kist | Keratin dolu, kötü kokulu içerik, iltihaplanabilir | Sıkılmamalı; keseyle birlikte cerrahi |
| Dermoid kist | Sıklıkla kaş dış ucunda, sert, doğumsal | Cerrahi; orta hatta ise önce görüntüleme |
| Pilomatrikoma | Taş gibi sert; yüz, boyun, kol | Kendiliğinden geçmez; cerrahi |
| Hemanjiyom | Bebeklikte büyür, zamanla küçülür | Çoğunlukla takip, gerekirse ilaç |
| Damarsal / lenfatik malformasyon | Doğumsal, yumuşak, kendiliğinden küçülmez | Skleroterapi, lazer veya seçilmiş cerrahi |
| Reaktif lenf bezi | Enfeksiyon sonrası, küçük, hareketli | Takip; şüpheli bulguda ileri inceleme |
İyi huylu kitleler genellikle küçük, yavaş büyüyen, yumuşak ve deri altında hareketlidir. Hızlı büyüme, yaklaşık 5 santimetreden büyük olma, kas altında veya derin yerleşim, sert ve çevreye yapışık olma, ağrı ve cilt değişikliği ise daha ayrıntılı inceleme gerektiren uyarı işaretleridir.
Çocuklarda yumuşak doku sarkomları nadirdir; ancak erken ve doğru planlama tedavinin başarısı açısından önemlidir. Aşağıdaki özelliklerden biri varsa kitle ayrıntılı değerlendirilir:
Bu özellikleri taşıyan kitleler plansız şekilde, yani “nasılsa küçük bir yumru” düşüncesiyle hemen çıkarılmamalıdır. Önce MR ile kitlenin boyutu ve çevreyle ilişkisi belirlenir, gerekirse biyopsi ile tanı konur, ardından tedavi planlanır. Bu sıralama, nadir görülen kötü huylu tümörlerde sonraki tedavinin doğru yapılabilmesi için önemlidir.
Tanı fizik muayene ile başlar; kitlenin yeri, boyutu, kıvamı, hareketliliği ve ciltle ilişkisi değerlendirilir. İlk görüntüleme yöntemi genellikle ultrasondur. Derin, büyük veya şüpheli kitlelerde MR çekilir, bazı durumlarda kesin tanı için biyopsi yapılır. Bu basamaklı yaklaşım, gereksiz tetkikleri önlerken önemli bir tanının atlanmamasını sağlar.
Hekim, kitlenin ne zamandan beri var olduğunu, büyüyüp büyümediğini, ağrı, kızarıklık veya akıntı olup olmadığını sorar. Elle muayenede kitlenin sert mi yumuşak mı olduğu, deriye veya alttaki dokuya yapışıp yapışmadığı incelenir. Epidermoid kist, pilomatrikoma ve kaş dış ucundaki dermoid kist gibi tipik kitlelerde tanı çoğu zaman muayeneyle konabilir.
Tedavi kitlenin türüne göre belirlenir. Küçük, şikâyet yapmayan ve tanısı net kitleler takip edilebilir. Büyüyen, rahatsızlık veren, iltihaplanan, tanısı belirsiz olan veya görünüm açısından sorun yaratan kitlelerde cerrahi eksizyon (kitlenin kesilerek çıkarılması) planlanır. Damarsal kitlelerde ise farklı tedaviler öne çıkar.
Yağ bezesi ameliyatı ve diğer deri altı kitle ameliyatları için başlıca gerekçeler şunlardır:
Ameliyat zamanlaması her çocukta farklıdır ve muayene sonrası planlanır.
Çocuklarda bu ameliyatlar genellikle genel anestezi altında yapılır ve çoğu zaman aynı gün taburculuk mümkündür. Kesi, mümkün olduğunca cilt çizgilerine paralel ve kitlenin üzerinde planlanır. Amaç, kitlenin kapsülü veya kesesiyle birlikte bütün halinde çıkarılmasıdır. Kistin patlaması ya da tümör dokusunun geride kalması nüks (tekrarlama) riskini artırır.
Çıkarılan doku her zaman patolojik incelemeye gönderilir. Patoloji sonucu kitlenin türünü kesinleştirir ve ileri takip gerekip gerekmediğini belirler.
Kapsülü veya kesesiyle tamamen çıkarılan iyi huylu kitlelerde tekrarlama seyrektir. Epidermoid kistlerde kese parçası kalırsa, lipoblastomda ise tümör dokusu tam çıkarılamazsa nüks görülebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası kontroller önemlidir; aynı bölgede yeniden şişlik fark edilirse doktora başvurulmalıdır.
Yara genellikle eriyen dikişlerle kapatılır ve üzeri pansumanla örtülür. Birkaç gün yaranın kuru tutulması, ardından doktorun önerdiği şekilde banyoya izin verilmesi yeterli olur.
Çocuklarda yara iyileşmesi genellikle hızlıdır. Kesi izi ilk aylarda pembe görünür, zamanla açılır ve belirginliği azalır. İz görünümünü güneşten korunma ve doktorun önerdiği bakım ürünleri destekleyebilir. Yarada kızarıklık, akıntı, artan ağrı veya ateş olursa kontrol gerekir.
Çocukta fark edilen ve birkaç hafta içinde kaybolmayan her deri altı şişlik için çocuk cerrahisi muayenesi önerilir. Hızlı büyüyen, büyük, sert, ağrılı veya kızarık kitlelerde ise başvuru geciktirilmemelidir. Orta hatta yerleşen şişlikler de mutlaka değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme, kitlenin türünü ve aciliyetini belirlemeye yardımcı olur.
Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:
Acil uyarı işaretleri: Kitlede hızla yayılan kızarıklık, şiddetli ağrı ve yüksek ateş; boyundaki bir şişlikte nefes alma veya yutma güçlüğü; kitlenin aniden büyüyüp gerginleşmesi veya kanaması acil değerlendirme gerektirir.
Çocuklarda deri altı kitleler ve yumuşak doku tümörleri için çocuk cerrahisi uzmanına başvurulur. Çocuk cerrahı muayene, ultrason ve gerekirse MR ile tanıyı koyar, takip veya ameliyat kararını verir ve cerrahi tedaviyi uygular. Genital bölge yakınındaki kitlelerde çocuk ürolojisi deneyimi de önem taşır.
Damarsal kitlelerde çocuk cerrahisi; çocuk dermatolojisi ve girişimsel radyoloji ile birlikte çalışabilir. Nadir görülen kötü huylu tümör şüphesinde ise çocuk onkolojisi, radyoloji ve patoloji ile ortak bir tedavi planı oluşturulur.
Çocuklarda deri altı şişliklerin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Kötü huylu yumuşak doku tümörleri nadirdir. Yine de hızlı büyüyen, büyük, derin ve sert kitlelerin ayrıntılı incelenmesi gerekir. Lipomlar genellikle kendiliğinden kaybolmaz; uzun süre aynı boyutta kalabilir veya yavaşça büyüyebilir. Küçük ve şikâyet yapmayan lipomlar takip edilebilir. Büyüyen ya da rahatsızlık veren yağ bezelerinde cerrahi çıkarım planlanır. Evet, sıkmak önerilmez. Kistin içeriği çevre dokuya yayılarak iltihaplanmaya, ağrıya ve sonrasında daha belirgin ize yol açabilir. Kist sakin dönemdeyken keseyle birlikte cerrahi olarak çıkarılması daha uygundur. Kaşın dış ucundaki sert, ağrısız şişlik çoğunlukla dermoid kisttir. Doğumsal bir oluşumdur ve zamanla büyüyebilir. Tedavisi basit bir cerrahi ile kistin tamamen çıkarılmasıdır. Her cerrahi kesi bir iz bırakır; ancak çocuklarda iyileşme hızlıdır ve iz zamanla belirgin şekilde silikleşir. Kesinin cilt çizgilerine uygun planlanması ve doğru yara bakımı izin daha az görünür olmasına yardımcı olur. Hayır. Hemanjiyomların çoğu takip edilir, reaktif lenf bezleri genellikle kendiliğinden küçülür, damarsal malformasyonlarda ise skleroterapi gibi yöntemler öne çıkabilir. Ameliyat kararı kitlenin türüne ve çocuğun durumuna göre muayene sonrası verilir. Çoğu çocuk birkaç gün içinde günlük yaşantısına ve okula dönebilir. Spor ve sert fiziksel aktiviteler için yaranın yerine ve büyüklüğüne göre biraz daha beklemek gerekebilir. Dönüş zamanı kontrol muayenesinde netleştirilir. Çocuğumun deri altındaki şişlik kanser olabilir mi?
Çocuklarda yağ bezesi kendiliğinden geçer mi?
Epidermoid kisti evde sıkmak zararlı mı?
Kaşın ucundaki şişlik neden olur?
Deri altı kitle ameliyatı sonrası iz kalır mı?
Her deri altı şişlik ameliyat edilmeli mi?
Ameliyattan sonra çocuk ne zaman okula dönebilir?
Sünnet • Kasık Fıtığı • İnmemiş Testis • Hidrosel • Laparoskopik Kasık Fıtığı • Hipospadias
Çocuklarda baş ve boyun bölgesinde fark edilen kitle, şişlik, kist veya ciltte küçük bir açıklık ailelerde endişeye neden olabilir. Ancak ço...
Çocukluk döneminde sık karşılaşılan cerrahi durumların başında gelen kasık fıtıkları, ebeveynler için genellikle büyük bir endişe kaynağıdır...
Çocuklarda mide içeriğinin yemek borusuna doğru geri gelmesi oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Özellikle yaşamın ilk aylarında beslenme...
Sitemizde zorunlu çerezlerin yanı sıra, yalnızca onay vermeniz hâlinde ziyaret istatistikleri ve reklam ölçümü için çerezler kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Politikası.