Çocuklarda biofeedback tedavisi, çocuğun idrar yaparken ve dışkılarken gevşemesi gereken pelvik taban kaslarını bilgisayar ekranındaki oyunlar ve grafikler yardımıyla doğru kullanmayı öğrendiği, iğnesiz ve ağrısız bir eğitim yöntemidir. En sık, işeme sırasında kaslarını gevşetemeyen, gündüz idrar kaçıran, sık idrar yolu enfeksiyonu geçiren ve buna kabızlığın da eşlik ettiği çocuklarda, temel tuvalet alışkanlıkları düzenlendikten sonra uygulanır.
Pek çok aile, tuvalet eğitimini çoktan tamamlamış çocuğunun gündüz çamaşırını ıslatmasını, sık sık tuvalete koşmasını ya da günlerce dışkılamamasını “dikkatsizlik” veya “tembellik” olarak yorumlar. Oysa bu tablonun arkasında çoğu zaman mesane, bağırsak ve pelvik taban kasları arasındaki uyumun bozulması yatar. Bu durum çocuğun isteğiyle ilgili değildir ve azarla düzelmez.
Pelvik taban rehabilitasyonu, bu uyumu yeniden kazandırmaya yönelik tedavi yaklaşımlarının genel adıdır. Biofeedback ise bu rehabilitasyonun en etkili araçlarından biridir.
Pelvik taban kasları, karnın en alt bölümünde, leğen kemiğinin tabanında hamak gibi uzanan ve mesane ile bağırsağı destekleyen kas grubudur. İdrar ve dışkı tutulurken kasılarak çıkışı kapatır, işeme ve dışkılama sırasında ise gevşeyerek boşalmaya izin verir. Sağlıklı bir boşaltım için bu kasların doğru zamanda kasılıp doğru zamanda gevşemesi gerekir.
Mesane dolarken idrar kesesinin kası (detrusor) gevşek kalır, idrar yolunun çıkışındaki sfinkter (büzücü kas) ve pelvik taban kasları ise kasılı durur. İşeme anı geldiğinde bu düzen tersine döner: mesane kası kasılır, sfinkter ve pelvik taban gevşer, idrar kesintisiz ve rahat bir akımla boşalır. Dışkılamada da benzer bir koordinasyon vardır; çocuk ıkındığında makatı çevreleyen kasların gevşemesi gerekir.
Bu kontrol tuvalet eğitimiyle öğrenilir; ancak bazı çocuklar gevşemesi gereken anda farkında olmadan kaslarını kasar.
Pelvik taban koordinasyon bozukluğu, çocuğun işeme veya dışkılama sırasında gevşemesi gereken kasları gevşetemeyip aksine kasması durumudur. Çoğunlukla sinir sistemiyle ilgili bir hastalık olmadan, öğrenilmiş bir davranış olarak gelişir. Sonuçta mesane ve bağırsak tam boşalamaz; idrar kaçırma, enfeksiyon ve kabızlık gibi sorunlar ortaya çıkar.
Tuvaleti oyun nedeniyle ertelemek, okul tuvaletlerinden kaçınmak, ağrılı dışkılama sonrası dışkıyı tutmak ve aceleyle, yanlış pozisyonda oturmak bu bozukluğa zemin hazırlayabilir. Bir işeme bozukluğu çocuk yaşta fark edilmediğinde, bu alışkanlıklar yıllarca sürebilir.
Disfonksiyonel işeme, çocuğun idrar yaparken sfinkter ve pelvik taban kaslarını gevşetemeyip aralıklı olarak kasmasıdır. Bu nedenle idrar akımı kesik kesik ya da dalgalı hâle gelir, çocuk ıkınarak işeyebilir ve mesanede idrar kalabilir. Mesanede kalan idrar, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına zemin hazırlar. Uzun süren ve ağır seyreden durumlarda mesane duvarı kalınlaşabilir ve böbreklere doğru idrar kaçışı (vezikoüreteral reflü) ile böbrek hasarı riski artabilir.
Mesane bağırsak disfonksiyonu, idrar sorunlarının kabızlık ve bazen dışkı kaçırma ile birlikte görüldüğü durumu tanımlar. Mesane ile kalın bağırsağın son kısmı aynı bölgede yer alır ve aynı kaslarla kontrol edilir. Dolu ve genişlemiş bir bağırsak mesaneye bası yapar, mesanenin kapasitesini ve boşalmasını olumsuz etkiler. Kabızlık, sanıldığından çok daha fazla çocuğun idrar şikâyetinin altında yatabilir.
Pelvik taban sorunları çocuklarda en sık gündüz idrar kaçırma, sık ve ani idrara gitme, idrarını tutmak için çömelme veya bacak çaprazlama, kesik kesik işeme, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, kabızlık ve dışkı kaçırma ile kendini gösterir. Bu belirtilerin birkaçı birlikte bulunduğunda değerlendirme gerekir.
Ailelerin gözlemleyebileceği başlıca belirtiler şunlardır:
Aşağıdaki tablo, sık görülen belirtilerin neye işaret edebileceğini ve hangi incelemelerle değerlendirildiğini özetler:
| Belirti | Olası anlamı | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Gündüz idrar kaçırma, ani sıkışma | Aşırı aktif mesane, idrarı uzun süre tutma alışkanlığı | Öykü, işeme günlüğü, idrar tahlili |
| Kesik kesik, ıkınarak işeme | Disfonksiyonel işeme, pelvik taban koordinasyon bozukluğu | Üroflowmetri ve pelvik taban EMG |
| İşeme sonrası yeniden tuvalete gitme | Mesanenin tam boşalamaması | İşeme sonrası artık idrar ölçümü (ultrason) |
| Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu | Mesanede idrar kalması, eşlik eden kabızlık | İdrar tahlili ve kültür, böbrek-mesane ultrasonu |
| Kabızlık, dışkı kaçırma | Mesane bağırsak disfonksiyonu | Dışkılama günlüğü, muayene, gerekirse ultrason |
| Basit tedavilere yanıt vermeyen şikâyetler | Daha karmaşık mesane işlev bozukluğu | Ürodinami |
Değerlendirme ayrıntılı öykü ve muayeneyle başlar, işeme-dışkılama günlüğü, idrar tahlili, üroflowmetri ve ultrasonla işeme sonrası artık idrar ölçümüyle sürer. Bu incelemeler çoğunlukla ağrısızdır ve çocuğu yormaz. Ürodinami gibi daha ayrıntılı ve sonda gerektiren testler ise yalnızca seçilmiş çocuklarda, doktorun gerekli gördüğü durumlarda yapılır.
Doktor; idrar kaçırmanın ne zaman başladığını, sıvı alımını, dışkılama sıklığını ve kıvamını sorar. Ailelerden birkaç gün boyunca içilen sıvıların, tuvalete gidiş saatlerinin, idrar miktarının, kaçırma anlarının ve dışkı özelliklerinin kaydedildiği bir günlük tutmaları istenir. Muayenede bel bölgesi ve bacakların sinirsel işlevi de kontrol edilir.
Üroflowmetri, çocuğun özel bir tuvalete normal şekilde idrar yapmasıyla idrar akım hızının ve akım şeklinin ölçüldüğü basit bir testtir. Sağlıklı işemede akım eğrisi çan şeklindedir; disfonksiyonel işemede ise kesik kesik ya da düzensiz bir eğri görülür. Teste çoğu zaman cilde yapıştırılan yüzeyel elektrotlarla pelvik taban EMG kaydı eklenir. Böylece çocuğun işerken kaslarını gevşetip gevşetmediği doğrudan görülebilir. İşemenin hemen ardından ultrasonla mesanede kalan idrar miktarı ölçülür.
Ürodinami, mesanenin dolma ve boşalma sırasındaki basınçlarının ince bir sonda yardımıyla ölçüldüğü ayrıntılı bir incelemedir. Her çocukta gerekmez. Standart tedavilere yanıt alınamayan, sinir sistemiyle ilgili bir sorundan şüphelenilen, böbrek etkilenmesi olan ya da daha önce ameliyat geçirmiş çocuklarda doktor tarafından gerekli görülebilir.
Ürotarapi, çocuğun ve ailenin mesane ile bağırsağın nasıl çalıştığını öğrendiği ve tuvalet alışkanlıklarını düzenlediği, ilaçsız ve girişimsiz temel tedavidir. Düzenli tuvalet saatleri, doğru oturma pozisyonu, yeterli sıvı alımı ve kabızlığın tedavisini kapsar. Pek çok çocukta şikâyetler bu basamakla belirgin şekilde azalır.
Standart ürotarapinin başlıca adımları şunlardır:
Ürotarapi birkaç ay düzenli uygulanmasına rağmen yeterli düzelme sağlanmazsa ya da üroflowmetride belirgin koordinasyon bozukluğu saptanırsa, tedaviye pelvik taban rehabilitasyonu ve biofeedback eklenir.
Biofeedback tedavisi nedir sorusunun yanıtı, vücudun normalde fark edilmeyen bir işlevinin ekranda görünür hâle getirilmesidir. Çocuk, pelvik taban kaslarının kasılma ve gevşeme hareketini ekrandaki bir oyun ya da animasyon üzerinden anlık izler. Bu sayede kaslarını bilinçli olarak gevşetmeyi ve kontrol etmeyi öğrenir.
Seans sırasında çocuğun makat çevresindeki cilde küçük, yapışkan yüzeyel EMG elektrotları yerleştirilir. Kaslar kasıldığında ekrandaki bir karakter yükselir, gevşediğinde alçalır. Çocuk, terapistin yönlendirmesiyle kasma ve tam gevşeme arasındaki farkı hisseder. Biofeedback ayrıca üroflowmetri eşliğinde, çocuğun gerçek işemesi sırasında akım eğrisi ve EMG izlenerek de yapılabilir.
Biofeedback ağrılı mı sorusu ailelerin en sık sorduğu sorulardandır. Biofeedback ağrısızdır. Elektrotlar cilde yapıştırılır; iğne, kesi ya da elektrik akımı verilmesi söz konusu değildir. Cihaz yalnızca kasların doğal sinyallerini okur. Çoğu çocuk seansları bir bilgisayar oyunu gibi algılar ve keyifle katılır.
Biofeedback kaç seans sürer sorusunun tek bir yanıtı yoktur. Seans sayısı ve sıklığı; çocuğun yaşına, sorunun şiddetine, öğrenme hızına ve evdeki uygulamalara göre değişir. Genellikle birkaç hafta aralıklarla planlanan birden çok seans uygulanır. Kesin seans sayısı, muayene ve ilk seanslardaki yanıta göre doktor ve terapist tarafından belirlenir.
Seanslarda öğrenilen becerinin kalıcı olması için evde tekrar şarttır. Çocuklarda pelvik taban egzersizleri çoğunlukla kasları kısa süre sıkıp ardından tamamen bırakmaya, karından rahat ve derin nefes almaya ve tuvalette bilinçli gevşemeye dayanır. Egzersizlerin türü ve sayısı çocuğa özel olarak terapist tarafından anlatılır. Aile katılımı burada belirleyicidir: egzersizlerin hatırlatılması, tuvalet saatlerinin takibi, günlüğün düzenli doldurulması ve çocuğun cesaretlendirilmesi tedavinin başarısını doğrudan etkiler.
Biofeedback tedavisi, en çok disfonksiyonel işemesi olan, standart ürotarapiye rağmen gündüz idrar kaçırması ve tekrarlayan enfeksiyonları süren, mesane bağırsak disfonksiyonu bulunan çocuklarda uygulanır. Çocuğun yönergeleri anlayıp seanslara iş birliğiyle katılabilmesi gerektiğinden, çoğunlukla 5 yaş üstü çocuklar için uygundur; uygunluk muayene sonrası belirlenir.
Biofeedback’ten yarar görmesi beklenen başlıca gruplar şunlardır:
Yalnızca gece yatağı ıslatan, gündüz hiçbir idrar şikâyeti olmayan çocuklarda (monosemptomatik enürezis) biofeedback ilk tercih edilen tedavi değildir. Bu çocuklarda yaklaşım farklıdır ve gece işemesine yönelik tedavi yöntemleri öne çıkar. Ancak gece işemesine gündüz belirtileri de eşlik ediyorsa, önce gündüz sorunlarının ve kabızlığın tedavi edilmesi gerekir.
Biofeedback’in başarısı; çocuğun yaşı ve iş birliği, ailenin evdeki uygulamalara katılımı, kabızlığın eş zamanlı tedavisi, seanslara düzenli devam ve ürotarapi kurallarının sürdürülmesiyle yakından ilişkilidir. Uygun seçilmiş ve motive çocukların çoğunda şikâyetlerde belirgin düzelme sağlanır; ancak yanıt süresi ve derecesi her çocukta farklıdır.
Tedavi edilmemiş kabızlık, okul tuvaletinden kaçınma, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile egzersizlerin bırakılması başarıyı olumsuz etkileyebilir.
Bazı çocuklarda, özellikle tuvalet alışkanlıkları gevşediğinde ya da kabızlık yeniden başladığında şikâyetler tekrarlayabilir. Bu durumda çoğu zaman ürotarapi kurallarının hatırlatılması ve gerekirse kısa bir biofeedback tekrar dönemi yeterli olur.
Evet. Biofeedback çoğu zaman ürotarapi ve kabızlık tedavisiyle birlikte uygulanır. Aşırı aktif mesane bulgusu olan ya da tekrarlayan enfeksiyon geçiren çocuklarda doktor, mesaneyi gevşeten ilaçlar veya koruyucu antibiyotik gibi ek tedavilere de karar verebilir. Hangi tedavilerin birlikte kullanılacağı her çocukta farklıdır ve muayene sonrası planlanır.
Tuvalet eğitimi tamamlanmış bir çocukta gündüz idrar kaçırma sürüyorsa, kesik kesik işeme, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu veya inatçı kabızlık varsa doktora başvurulmalıdır. Ateşle seyreden enfeksiyon, idrarda kan ya da yürüme ve bacak işlevinde değişiklik gibi uyarı işaretlerinde ise değerlendirme hiç geciktirilmeden yapılmalıdır.
Aşağıdaki durumlarda çocuk bir doktor tarafından değerlendirilmelidir:
Şu uyarı işaretlerinde ise beklemeden başvurulmalıdır:
Çocuklarda işeme bozuklukları, disfonksiyonel işeme ve mesane bağırsak disfonksiyonu için çocuk ürolojisi uzmanına ya da çocuk ürolojisiyle ilgilenen çocuk cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Bu uzmanlar gerekli testleri planlar, böbrek ve mesane sağlığını değerlendirir ve biofeedback dahil çocuğa en uygun tedavi planını düzenler.
Uzman, idrar kaçırmanın altında yapısal bir sorun, reflü veya sinirsel bir neden olup olmadığını ayırt eder ve test sonuçlarına göre kişiye özel bir plan oluşturur. Gerektiğinde çocuk gastroenterolojisi ve çocuk nörolojisi ile iş birliği yapılır.
Biofeedback, çocuğun yönergeleri anlayıp seansa katılabilmesini gerektirir. Bu nedenle çoğunlukla 5 yaş üstü çocuklarda uygulanır. Daha küçük ama iş birliği iyi olan çocuklarda da doktorun değerlendirmesine göre denenebilir. Hayır. Gündüz idrar kaçırma çoğu zaman mesane ve pelvik taban kaslarının uyumsuz çalışmasından kaynaklanır ve çocuğun isteğiyle ilgili değildir. Azarlamak ve cezalandırmak sorunu artırabilir; sakin, destekleyici bir tutum ve doğru tedavi gerekir. Kabızlık mesaneye bası yaparak idrar sorunlarını sürdürebilir. Bu nedenle mesane bağırsak disfonksiyonu olan çocuklarda kabızlık tedavisi, tedavinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Pek çok çocukta kabızlığın düzelmesiyle idrar şikâyetleri de belirgin şekilde azalır. Biofeedback girişimsiz bir yöntemdir ve bilinen ciddi bir yan etkisi yoktur. Elektrot yapıştırılan bölgede nadiren hafif cilt kızarıklığı görülebilir. Bu durum genellikle kısa sürede kendiliğinden geçer. Yalnızca gece yatağını ıslatan çocuklarda biofeedback ilk tercih edilen tedavi değildir. Ancak gece işemesine gündüz idrar kaçırma veya işeme bozukluğu eşlik ediyorsa, gündüz sorunlarının biofeedback ile düzelmesi gece kuruluğuna da olumlu katkı sağlayabilir. Yanıt süresi çocuktan çocuğa değişir. Bazı çocuklarda ilk haftalarda olumlu değişiklikler görülürken bazılarında daha uzun süre gerekebilir. Düzenli seans takibi, evde egzersizlerin sürdürülmesi ve ürotarapi kurallarına uyum, yanıtın hızını ve kalıcılığını artırır. Biofeedback tedavisi kaç yaşından itibaren yapılabilir?
Gündüz idrar kaçıran çocuk tembellik mi yapıyor?
Kabızlık tedavi edilmeden idrar kaçırma düzelir mi?
Biofeedback’in yan etkisi var mı?
Biofeedback gece işemesini de tedavi eder mi?
Tedaviye ne zaman yanıt alınır?
Sünnet • Kasık Fıtığı • İnmemiş Testis • Hidrosel • Laparoskopik Kasık Fıtığı • Hipospadias
UP darlık, böbrek havuzu (pelvis) ile idrarı mesaneye taşıyan kanalın (üreter) birleştiği noktada idrar akışının yavaşlaması ya da zorlaşmas...
Çocuklarda gece işemesi, özellikle okul öncesi ve erken okul döneminde ailelerin sık karşılaştığı durumlardan biridir. Gece uykuda altına ka...
Çocuklarda idrar yolunda taş olması, böbrekte oluşan bir taşın idrar kanalına ilerlemesi veya daha nadir olarak mesane gibi alt idrar yollar...
Sitemizde zorunlu çerezlerin yanı sıra, yalnızca onay vermeniz hâlinde ziyaret istatistikleri ve reklam ölçümü için çerezler kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Politikası.